جراحی تعویض مفصل زانو (آرتروپلاستی زانو)

با جراحی تعویض مفصل و استفاده از مفصل مصنوعی، دوباره توان حرکت بدون درد و مشکل خود را باز خواهید یافت. خلاف تصور برخی از بیماران که از انجام این جراحی واهمه دارند، عمل تعویض مفصل بسیار موثر و نتایج آن کاملا رضایت‌بخش خواهد بود.

در تمامی جوامع یکی از معضلات افراد در سنین بالا، آرتروز می‌باشد. بسته به شرایط اجتماعی و سبک زندگی، سن ابتلا به آرتروز نیز متفاوت است. هرچه شیوه زندگی سالم‌تر باشد و اصول ارگونومی در فعالیت‌های روزانه بیشتر رعایت شود، سن ایجاد آرتروز در مفاصل بالاتر خواهد رفت. به صورت کلی هرچه جامعه مترقی‌تر باشد و از استانداردهای سلامت بالاتری برخوردار باشد، سن ابتلا به آرتروز نیز بالاتر است.

آرتروز به معنای تخریب و از بین رفتن غضروف مفاصل است که درجات مختلفی دارد. معمولا در مفاصل وزن‌گذار مانند ران، زانو و مچ پا، بروز آرتروز شایع‌تر است، از این رو مراقبت از این مفاصل در شیوه انجام فعالیت‌های روزانه مانند راه رفتن، نشستن، برخواستن و حتی بلند کردن و حمل وسایل نیز دارای اهمیت بسیاری است.

 

آرتروز زانو

عوامل ابتلا به آرتروز زانو

جدا از دلایل ژنتیکی، عوامل مختلفی باعث ایجاد آرتروز می‌شود:

– اضافه وزن

– سبک زندگی نامناسب در انجاف فعالیت‌های روزانه مانند نشست و برخوایت و حتی نوع توالت (استفاده از توالت ایرانی یکی از دلایل ابتلا به آرتروز در سنین بالا است.)

– بالا و پایین‌رفتن مداوم از پله و سطوح شیب دار

– ضعف عضلات ران در پی زندگی ماشینی و بدون تحرک

– کوهنوردی

– پارگی منیسک درمان نشده

– بیماری‌های روماتیسمی و برخی بیماری‌های خاص

– شکستگی‌های استخوان که به مفصل راه پیدا کند

نشانه‌های آرتروز زانو

آرتروز معمولا با درد در ناحیه زانو همراه است که در آغاز ممکن است با مصرف دارو این درد بهبود یابد. تغییر شکل مفصل، تورم مفصل، تغییر در محور حرکت مفصل و گاهی التهاب و قرمزی حاد مفصل در فازهایی از آرتروز که به FLARE UP معروف است نیز از دیگر نشانه‌های این بیماری است. به طور کلی شدت آرتروز به ۴ حالت خفیف، متوسط، شدید و ناتوان‌کننده تقسیم می‌شود.

راه‌های پیشگیری از آرتروز زانو

– کاهش وزن

– ورزش و فعالیت‌های فیزیکی مستمر و مناسب مانند پیاده روی برای تقویت عضلات ران

– درمان هرچه سریع‌تر آسیب‌های غضروف و منیسک داخل زانو

– تغذیه مناسب؛ استفاده از لبنیات، سبزیجات، میوه و پرهیز از Fast Food و نوشابه

– خودداری از مصرف الکل و دخانیات

درمان آرتروز زانو

در مواردی از بیماری که هنوز خفیف است و در فازهای اولیه قرار دارد درمان‌های زیر توصیه می‌شود:

– کاهش وزن

– فیزیوتراپی و تقویت عضلات ران

– داروهای ضد التهاب با صلاح‌دید پزشک

– اصلاح سبک زندگی

– تزریق غضروف‌سازها به داخل زانو

باید اشاره شود درمان‌هایی مانند PRP، ازون تراپی و از این دست درمان‌های تجاری هنوز اثر ثابت شده‌ای در درمان آرتروز ندارند، اگر چه به‌طور موقت ممکن است درد را کاهش دهند.

در آرتروزهای متوسط، اقدام درمانی به تناسب سن بیمار انجام می‌شود. در صورتی که فرد زیر ۶۰ سال سن داشته باشد، همان اصول درمانی اولیه توصیه می‌شود. اگر درد بهبود یابد، کنترل سالیانه وضعیت بیمار باید ادامه پیدا کند تا زمانی که سن بیمار به بالای ۶۰ سال برسد.

پس از ۶۰ سالگی، در صورتی که درمان دارویی و اقدامات غیرجراحی گفته شده جواب‌گو نباشد، باید تعویض مفصل زانو انجام شود. در بیماران بالای ۶۰ سال که دارای آرتروز متوسط زانو هستند، در صورت وجود درد مقاوم به درمان و مختل کننده کیفیت زندگی، باید عمل جراحی تعویض مفصل زانو انجام شود.

در خصوص آرتروز زانوی پیشرفته، در هر سنی تعویض مفصل جزو انتخاب‌های نخست است. چه بسا تعلل در عمل جراحی منجر به تغییر شکل شدید مفصل شود و این مسأله در آینده موفقیت عمل تعویض مفصل را کاهش می‌دهد. در واقع فردی که آرتروز پیشرفته دارد به‌طور معمول ناگزیر به انجام این عمل جراحی خواهد شد. چه بسا در صورت خودداری از انجام جراحی، ناتوان از حرکت و زمین‌گیر شود. بنابراین با انجام آن در زمان مناسب می‌توان شانس موفقیت را بالا برد.

باید اشاره شود که آرتروزهای بسیار شدید و ناتوان‌کننده، خود مقوله ای جدا است و گاهی نیاز به پروتزهای پیشرفته‌ای مانند CCK دارد.

جراحی تعویض مفصل زانو، جزو رایج‌ترین عمل‌های جراحی‌ ارتوپدی در سراسر دنیا است. بنا بر آمار جهانی، انجام جراحی تعویض مفصل زانو، با پذیرش رو به رشد از جانب بیماران، در حال افزایش می‌باشد. ترس و واهمه از انجام جراحی از هر نوعی در انسان کاملاً طبیعی و پذیرفته شده است اما امتناع از درمان که منجر به آسیب بیشتر به سلامت می‌شود، قابل قبول نیست. چه بسا در صورت عدم درمان به موقع، انحراف زانو پیشرفت کند، به ستون فقرات و دیگر مفاصل آسیب برساند.

بد نیست آن دسته از بیمارانی که از انجام این جراحی واهمه دارند توجه کنند، معمولا افرادی که این عمل را برای یک زانوی خود انجام می‌دهند پس از مدتی، به خواست خودشان برای درمان زانوی دوم نیز مراجعه می‌کنند زیرا پس از جراحی تعویض مفصل زانو، درد بیمار بسیار کاهش می‌یابد و کیفیت زندگی و توان حرکتی وی نیز بهبود می‌یابد.

درمان آرتروز زانو با تعویض مفصل

 

جایگذاری مفصل مصنوعی

 

مراقبت‌های پیش از عمل جراحی

– تقویت عضلات چهار سر ران با توجه به آموزش‌های داده شده از طرف پزش

– درمان عفونت‌ها (عفونت ادراری، عفونت دندان و …) با مشاوره پزشک مربوطه

– اصلاح و تراشیدن موهای اندام از لگن تا نوک انگشتان پا، ۲ شب پیش از عمل جراحی (یک شب پیش از بستری) با دستگاه Clipper  / در صورت تراشیدن با تیغ بسیار احتیاط شود که اندام زخمی نشود.

– قطع مصرف آسپرین ۵ روز پیش از عمل جراحی

انجام جراحی

این عمل با بی‌حسی از ناحیه کمر قابل انجام است. البته در صورتی که فرد تمایل  داشته باشد، می‌توان جراحی را با بیهوشی عمومی انجام داد. مدت زمان عمل جراحی حدود یک ساعت است. البته جراحی آرتروزهای بسیار شدید ممکن است طولانی‌تر باشد.

در صورتی که هر دو زانو نیاز به تعویض داشته باشد، به سه روش می‌توان جراحی را برای هر دو زانو انجام داد که بهترین انتخاب و کم خطرترین حالت، شیوه دوم است:

۱. هر دو زانو در یک نوبت بستری و یک روز، جراحی شود.

۲. هر دو زانو در یک نوبت بستری اما هر کدام از زانوها در یک روز جداگانه، عمل شود. به‌طور مثال فرد در روز جمعه بستری شود؛ شنبه یک زانو و دوشنبه زانوی دوم جراحی شود و روز چهارشنبه فرد ترخیص شود.

۳. دو زانو به فاصله بیش از یک ماه جراحی شوند.

بیمار معمولا روز قبل از عمل در بیمارستان بستری می‌شود؛ مشاوره و آزمایش‌های لازم انجام می‌شود و ۲ روز پس از عمل، فرد ترخیص می‌گردد. پس از انجام عمل معمولا برای بیماران سون گذاشته می‌شود که روز پس از عمل خارج می‌شود. پس از جراحی، فیزیوتراپی‌ها، راه رفتن و وزن‌گذاری روی پا آغاز می‌شود. به‌طور معمول در بیمارستان توسط فیزیوتراپی حدود ۹۰ درجه دامنه حرکتی حاصل می‌شود و سپس بیمار مرخص می‌گردد.

مراقبت‌های منزل

– پانسمان در منزل به هیچ عنوان باز نشود؛ تا نخستین ویزیت توسط تیم جراحی که حدود یک هفته پس از عمل است، از خیس کردن محل عمل اکیداً خودداری فرمایید. (در صورتی که ترشح خونی اتفاق افتاد یا به هر علت پانسمان خیس شد، حتماً توسط پرستار کارآزموده و با رعایت کامل نکات استریلیتی پانسمان تعویض شود).

– مصرف دقیق داروهای آنتی بیوتیک و ضد انعقاد خون تجویز شده

– درد پس از جراحی روند کاهش یابنده دارد و بعد از ۲ هفته از عمل بسیار کم می‌شود ولی در ابتدا با شروع تمرینات حرکتی زانو درد وجود دارد. ورم اندام تحتانی نیز گاهی تایک ماه و در صورت چاقی زیاد و وجود مشکلات عروقی حتی بیش‌تر از این نیز باقی می‌ماند.

– تقویت عضلات چهار سر ران و انجام تمرین‌های خم و راست کردن زانو در لبه تخت حداقل ۴ بار در روز و هر بار نیم ساعت / به مرور سعی در افزودن دامنه حرکات زانو داشته باشید طوری که به زانوی نرمال نزدیک شود. حین راه رفتن زانو بند را ببندید ولی در حین استراحت می‌توانید آن را باز کنید. هنگام انجام انجام تمرین‌ها نیز باید زانوبند باز باشد.

– شب‌ها هنگام خواب باید حداقل زیر ساق دو بالش قرار دهید، طوری که زیر زانو خالی باشد و پا از قلب بالاتر قرار گیرد.

– تعداد جلسات فیزیوتراپی پس از عمل به ممارست بیمار در انجام تمرین‌ها در منزل بستگی دارد. چه بسا در صورت تمرین مناسب، ۱۰ جلسه فیزیوتراپی نیز کفایت کند.

– راه رفتن در استخر از روز دهم توصیه می‌شود و بسیار در بازتوانی فرد موثر است.

– بهتر است میزان راه رفتن پس از عمل جراحی بسته به توانایی فرد بیشتر باشد.

– آمپول‌های انوکساپارین توسط تیم جراحی به مدت معینی (حدود ۱۰ روز) تجویز می‌شود که سپس با قرص جایگزین می‌گردد.

کشیدن بخیه در صورت نیاز ۲ هفته بعد از جراحی انجام می‌شود.

عوارض جراحی

تنها عارضه این عمل که بسیار مشکل ساز است، عفونت می‌باشد که با انجام آن در بیمارستان‌های مجهز و اتاق عمل استریل، این عارضه به کمتر از یک درصد می‌رسد.

فهرست