درمان دیسک کمر بدون جراحی

چگونه با روش‌های غیر جراحی، درد کمر و مشکلات دیسک کمر را کنترل و درمان کنیم

در این مقاله به مشکلات ستون فقرات و به‌ویژه مشکلات ناحیه کمر می‌پردازم. اگر به‌صورت خلاصه بخواهید بدانید که دردهای کمر ممکن است نشانه چه مشکلی باشد و چگونه بدون عمل جراحی، درد ناحیه کمر را مدیریت کنید، خواندن این مقاله را به شما پیشنهاد می‌کنم.

در شرایطی که دردهایی در ناحیه‌ی کمر ایجاد می‌شود، معمولا مشکل اصلی در خود کمر فرد نهفته است. به بیان بهتر، احتمالا مشکلی در ناحیه‌ی دیسک‌های ستون فقرات و در مهره‌های L1 تا L5 وجود دارد. در ستون فقرات ما، ۵ مهره از شماره ۱ تا ۵ در ناحیه‌ی کمر قرار دارد، ۱۲ تا مهره‌ی پشتی و همچنین ۷ تا مهره‌ی گردن نیز دیگر بخش‌های ستون فقرات هستند. در این بخش به مهره‌های پشتی و مهره‌های گردن فعلا کاری نداریم و تنها راجع به ۵ مهره‌ی ستون فقرات صحبت می‌کنیم.

 

ستون فقرات و مهره های نایحه کمر

ستون فقرات و مهره های کمر

همان‌گونه که در شکل دیده می‌شود، بین مهره‌های ستون فقرات، به اصطلاح دیسک‌هایی وجود دارد که در واقع واشرهای دو غضروفی هستند و از پشت دیسک‌ها نیز نخاع رد می‌شود. این دیسک‌ها نباید از فاصله‌ی بین مهره‌ها بیرون بزنند. در صورت ایجاد آسیب در مهره‌ها، براساس این که دیسک از کدام بخش به بیرون رانده شود، نشانه‌هایی را ایجاد می‌کند. این علائم ممکن است از درد کمر شروع شود که معمولا در آغاز، هنگام استراحت حس می‌شوند. فرد ممکن است هنگام فعالیت هیچ مشکلی نداشته باشد ولی موقع استراحت این درد عارض شود. بسیار پیش می‌آید که بیماران به من می‌گویند وقتی که از سر کار به خانه برمی‌گردند، تازه دردشان شروع می‌شود؛ با درد کمر خواب‌شان می‌برد و صبح نیز با درد از خواب بیدار می‌شوند.

اگر این دردها پیشرفت کنند، براساس این که مربوط به دیسک کدام مهره کمر باشند، ممکن است به پشت باسن، پشت ران، پشت زانو، پشت ساق، مچ پا و حتی شصت پا سرایت کند و تمام این بخش‌ها تیر بکشد؛ این همان مشکلی است که در جامعه به آن درد سیاتیک می‌گویند. سیاتیک در واقع از واژه سیاتیک آلژیانت می‌آید که همان درد ناشی از دیسک بین مهره‌های L4 و L5 است. این درد گاهی تا مچ پا و یا تا شصت پا ادامه پیدا می‌کند. این چنین دردی با مشکلات دیسک کمر در ارتباط است. بسیاری از بیماران با تعجب بیان می‌کنند که “من دیسک دارم، سیاتیک ندارم!” باید توجه داشته باشیم که این دو اصطلاح در واقع بیانگر یک مشکل هستند و تفاوتی ندارند.

درمان این مشکل اما بستگی به وضعیت دیسک‌های آسیب دیده کمر دارد. اینکه دیسک پاره شده باشد، یا تنها برجسته شده باشد و یا به چه صورت بیرون زده باشد و یا اینکه آیا به ریشه‌های عصبی فشار می‌آورد و …، همه و همه درمان‌های مختلفی دارد. به‌طور کلی ما زمانی به سراغ عمل جراحی در دیسک می‌رویم که درمان‌های غیر جراحی مانند درمان‌های دارویی جواب ندهد. همیشه به بیماران خود تأکید می‌کنم که درمان دیسک تنها با دارو میسر نیست. شاید یک سوم درمان‌های مشکلات دیسک کمر با کمک دارو انجام می‌شود. دارو بخش نخست از فرایند درمان مشکلات کمر است.

همچنین به بیمارانی که در ناحیه کمر دچار مشکل هستند و دچار آسیب دیسک شده‌اند، آب‌ درمانی نیز توصیه می‌کنیم. بسیار این جمله را گفته‌ام و باز هم تکرار می‌کنم که: آب درمانی گاهی حکم معجزه را دارد. به این صورت که فرد باید هفته‌ای سه جلسه در داخل استخر راه برود؛ البته نباید شنا کند، تنها راه رفتن کافی است. گاهی بیماری بیان می‌کند که به من گفته شده برای مثال، به سمت پشت راه برو یا به پهلو راه برو؛ گام‌هایت را به شیوه خاصی بردار و حرکاتی از این دست. اما نه! هدف از آب درمانی این است که:

عضلاتی که در راه رفتن عادی در بیرون از آب برای ما نقش ایفا می‌کنند، در استخر و به دلیل دشواری حرکت در آب، تقویت شوند؛ چرا که مقابل اصطکاک آب و نیروی مقاوم آن، حرکت می‌کنیم. بنابراین همان طور که بیرون از آب، به طور عادی حرکت می‌کنید، به همان شکل نیز در آب حرکت کنید. در و اقع آب‌درمانی بخش دوم از روند درمان است.

بخش سوم درمان‌های غیر جراحی دردها و مشکلات کمر که به اندازه درمان دارویی و آب‌درمانی اثربخش خواهد بود، رعایت یک سبک زندگی یا لایف استایل (Lifestyle) درست و سالم است. بیشتر مشکلات کمر و آسیب به دیسک‌ها در صورت وجود اضافه وزن اتفاق می‌افتد. بسیار پیش می‌آید که بیمار بیان می‌کند: قبلا خوب بودم اما الان درد دارم. در چنین مواردی وقتی وضعیت بیمار را بررسی می‌کنم، مشخص می‌شود که مقداری شکم بیمار بزرگ شده است و یا تحرکش در زندگی و انجام فعالیت‌های روزانه نسبت به گذشته کاهش پیدا کرده است.

بی‌شک کاهش وزن یکی از درمان‌های مشکلات دیسک کمر است. همچنین بد نیست اشاره کنم که کوه‌نوردی بسیار بسیار مهم است که از دایره فعالیت‌های این افراد کنار گذاشته شود. کوه‌نوردی در روش‌های درمانی ارتوپدی، هیچ جایگاهی ندارد؛ در واقع بسیار آسیب‌رسان خواهد بود و دردهای دیسک کمر و مشکلات آن را تشدید می‌کند.

بد نیست اضافه کنم که کوه‌نوردان معمولا متاسفانه به آرتروز زانو نیز دچار می‌شوند اما چون نفس ورزش کوه‌نوردی به این افراد عضلات بسیار قوی می‌دهد، این افراد متوجه آسیب‌های وارد شده به مفاصل خود نمی‌شوند. با افزایش سن و گذر از ۶۰ سالگی، به ناگاه مشکلات خود را نشان می‌دهد. دیسک کمر این افراد عود می‌کند؛ آرتروز بسیار پیشرفته زانوها که معمولاً به تعویض مفصل نیاز دارند و مشکلات دیگر مانند گشاد شدن دریچه‌های قلب و … خود را در سنین بالا نشان می‌دهد. بنابراین کسانی که دیسک کمر دارند باید کوه‌نوردی رو به‌طور کامل کنار بگذارند.

شاید جالب باشد اضافه کنم که توالت ایرانی نیز برای دیسک کمر به هیچ روی خوب نیست. حتما باید از توالت‌های غربی استفاده شود. روی زمین نشستن هم آسیب‌های دیسک کمر را تشدید می‌کند. کسانی که دچار درد کمر و مشکلات دیسک شده‌اند حتما باید روی میز ناهارخوری و مبل بنشینند؛ البته هر مبل و صندلی نیز برای استفاده مناسب نیستند. برای تهیه مبلمان منزل باید به ارگونومی آن توجه کنیم. ارگونومی یعنی شیوه درست قرار گرفتن مفاصل بدن در طی فعالیت‌های روزمره و حتی خوابیدن. هنگام نشستن روی صندلی و انجام دیگر فعالیت‌های روزانه باید ارگونومی به خوبی رعایت شود. برای مثال زاویه پشتی و کفی صندلی باید نزدیک به ۱۱۰ درجه باشد یا پشتی صندلی باید پر بشود. در بسیاری از مواقع برخی از خودروها این حالت را دارند که پشتی صندلی آنها به‌طور خودکار پر می‌شود اما بسیاری از خودروهای موجود این ویژگی را ندارند. در چنین مواردی حتما باید از بالشتک‌های کوچکی که مخصوص رانندگی است، استفاده شود.

رانندگی‌های طولانی مدت نیز از دیگر عوامل تشدید درد دیسک کمر است. بسیار پیش می‌آید که رانندگان برای درمان مشکلات دیسک کمر به ما مراجعه می‌کنند. همیشه به این افراد پیشنهاد می‌کنم اگر امکان این را ندارند که شغل خود را عوض کنند، حتما پس از هر ۴۵ دقیقه رانندگی، ۱۰ دقیقه از خودرو پیاده شوند و قدم بزنند. همچنین ارگونومی صندلی خودرو خود را بهبود بخشند.

در نهایت برای درمان غیر جراحی دیسک کمر، به این سه مسئله خیلی اهمیت داده شود: سبک زندگی، آب درمانی و درمان دارویی. درمان دارویی و تجویز دارو، وظیفه ما پزشکان است اما دو مورد دیگر بر عهده خود بیمار می‌باشد. کسی از درمان درست سود می‌برد که موارد توصیه شده را به‌خوبی رعایت کند.

در پایان باید اشاره کنم که فیزیوتراپی نیز در درمان‌های غیر جراحی جای دارد اما یک ماه یا یک ماه و نیم پس از شروع، درمان‌های دارویی تجویز می‌شود. بنده به بیماران خود معمولا پکیج‌های ورزشی و حرکات مناسب برای مشکلات کمر را همراه با فیزیوتراپی توصیه می‌کنم و انتظار دارم که در سبک زندگی خود نیز تغییر ایجاد کنند. این شیوه بسیار موثر است. در بسیاری از موارد، بیماران نیازی به عمل جراحی ندارند و ما با کمک این روش‌های غیر جراحی، مشکلات و دردهایشان را کنترل و حتی آنها را درمان می‌کنیم.

دکتر هیرش حیدری

جراح متخصص ارتوپدی، فلوشیپ پزشکی ورزشی – اسپورت مدیسن (Sports Medicine)

فهرست