در اورژانس ابتدا وضعیت عمومی بیمار پایدار میشود. سپس عضو قطعشده زیر میکروسکوپ آمادهسازی میگردد: انتهای عروق و اعصاب شناسایی و بافت آسیبدیده و آلوده برداشته میشود.
ترتیب کار معمولاً چنین است: ابتدا استخوان با پین یا پیچ تثبیت میشود تا سازه پایدار شود، سپس تاندونهای خمکننده و بازکننده ترمیم میشوند. مرحله کلیدی، دوختن شریان و ورید با نخهایی نازکتر از تار مو زیر بزرگنمایی میکروسکوپ است؛ برقراری جریان خون تعیینکننده زنده ماندن عضو است. در پایان اعصاب و پوست ترمیم میشوند.
در روزهای پس از عمل، وضعیت خونرسانی بهدقت پایش میشود، چون لخته شدن عروق پیوندشده در همان روزهای نخست شایعترین علت شکست است.
توضیح دکتر حیدری درباره پیوند اعضای قطعشده
چه کسانی کاندید این درمان هستند؟
- قطع کامل یا ناقص انگشت، دست، ساعد یا پا در حادثه شغلی یا رانندگی.
- مراجعه در ساعات اولیه؛ برای انگشت معمولاً تا حدود دوازده ساعت و برای اندامهای حجیمتر تا حدود شش ساعت با خنکسازی صحیح.
- قطع تمیز و برشی، که شانس موفقیت بالاتری نسبت به قطع لهشدگی یا کشیدگی دارد.
- قطع شست، چند انگشت همزمان یا قطع در کودکان که اولویت بالاتری برای پیوند دارند.
- نبود بیماری زمینهای شدید یا آسیب همزمان تهدیدکننده حیات.
روش انجام درمان
مسیر درمان، مرحله به مرحله
-
اقدام در محل حادثه
کنترل خونریزی با فشار مستقیم و پانسمان تمیز؛ عضو قطعشده را دور نیندازید.
-
نگهداری صحیح عضو
شستوشوی ملایم با سرم یا آب تمیز، پیچیدن در گاز مرطوب، قرار دادن در کیسه پلاستیکی دربسته و سپس گذاشتن کیسه روی یخ. عضو نباید مستقیم با یخ تماس داشته باشد.
-
انتقال فوری
رساندن بیمار و عضو به مرکز مجهز به جراحی میکروسکوپی در کوتاهترین زمان.
-
آمادهسازی
ارزیابی، عکسبرداری، آنتیبیوتیک وریدی و واکسن کزاز.
-
جراحی میکروسکوپی
تثبیت استخوان، ترمیم تاندون، آناستوموز عروق و ترمیم اعصاب.
-
پایش پس از عمل
کنترل مکرر رنگ، دما و پرشدگی مویرگی عضو در روزهای اول.
-
بازتوانی طولانیمدت
فیزیوتراپی و کاردرمانی برای بازگشت حرکت و حس.
دوره نقاهت و مراقبتهای بعد از درمان
چند روز اول حساسترین بخش کار است و بیمار در بیمارستان تحت پایش مداوم خونرسانی میماند. جوش خوردن استخوان معمولاً شش تا هشت هفته زمان میبرد و در این مدت اسپلینت محافظ استفاده میشود.
حرکتدرمانی کنترلشده معمولاً از هفتههای اول و با هماهنگی جراح شروع میشود تا تاندونها به بافت اطراف نچسبند. بازگشت حس دیرترین بخش ماجراست: اعصاب حدود یک میلیمتر در روز رشد میکنند، پس بهبود حس ممکن است شش ماه تا دو سال طول بکشد و در بسیاری از موارد کامل نیست.
هدف واقعبینانه، بازگرداندن یک عضو کارآمد است؛ نه لزوماً عضوی که دقیقاً مثل قبل کار کند. با این حال، حتی حرکت و حس نسبی دست بسیار ارزشمندتر از قطع دائمی است.
سوالات متداول
آن را با سرم یا آب تمیز بشویید، در گاز مرطوب بپیچید، داخل یک کیسه پلاستیکی دربسته بگذارید و کیسه را روی یخ قرار دهید. هرگز عضو را مستقیماً داخل یخ یا آب یخ نگذارید؛ سرمازدگی مستقیم بافت را از بین میبرد.
برای انگشت که بافت عضلانی ندارد، تا حدود دوازده ساعت با خنکسازی صحیح. برای دست یا ساعد که عضله دارند، این فرصت به حدود شش ساعت کاهش مییابد. هر ساعت تأخیر شانس موفقیت را کم میکند.
خیر. نوع قطع (برشی یا لهشدگی)، آلودگی زخم، مدت زمان سپریشده و سن بیمار همه اثرگذارند. در قطعهای تمیز و مراجعه سریع، شانس موفقیت بهطور قابل توجهی بالاتر است.
معمولاً حس محافظتی و حس لمس تا حدی برمیگردد اما بازگشت کامل حس ظریف نادر است. حساسیت به سرما نیز ممکن است ماهها باقی بماند.
در این موارد ترمیم و پوشش زخم و در ادامه گزینههایی مثل بازسازی یا پروتز مطرح میشود تا بهترین عملکرد ممکن حفظ شود.