عمل با بیحسی نخاعی یا بیهوشی عمومی انجام میشود. از یک برش در جلوی زانو، سطوح فرسوده استخوان ران و درشتنی به اندازهای بسیار دقیق (در حد میلیمتر) برداشته میشود و اجزای ایمپلنت روی آنها قرار میگیرد. یک واشر پلیاتیلنی بین دو جزء فلزی نقش غضروف را ایفا میکند. تراز و ثبات زانو حین عمل بارها کنترل میشود، چون طول عمر ایمپلنت بیش از هر چیز به همین ترازبندی وابسته است.
در بیمارانی که تنها یک کمپارتمان زانو درگیر است، بهجای تعویض کامل میتوان تعویض نیمهای (Unicompartmental) انجام داد که برش کوچکتر و نقاهت کوتاهتری دارد. تصمیمگیری بین این دو، بعد از بررسی تصویربرداری و معاینه گرفته میشود.
توضیح دکتر حیدری درباره تعویض مفصل زانو
چه کسانی کاندید این درمان هستند؟
- درد زانو که خواب شبانه شما را به هم میزند یا با راه رفتن کوتاه هم شروع میشود.
- آرتروز درجه ۳ یا ۴ در رادیوگرافی؛ باریک شدن شدید فضای مفصلی و ساییدگی استخوان.
- محدودیت دامنه حرکتی: نمیتوانید زانو را کامل صاف یا خم کنید.
- خم شدن یا انحراف تدریجی زانو به داخل یا خارج (پرانتزی یا ضربدری شدن).
- حداقل سه تا شش ماه درمان غیرجراحی — دارو، کاهش وزن، فیزیوتراپی، تزریق — انجام شده و جواب نداده است.
روش انجام درمان
مسیر درمان، مرحله به مرحله
-
ویزیت و تصویربرداری
معاینه بالینی، رادیوگرافی ایستاده و در صورت لزوم MRI برای تعیین دقیق درجه آرتروز و تراز اندام.
-
آمادهسازی پیش از عمل
آزمایش، مشاوره قلب و بیهوشی، تنظیم داروها و آموزش تمرینهای تقویتی عضله چهارسر.
-
جراحی
کارگذاری ایمپلنت زیر بیحسی نخاعی یا بیهوشی، معمولاً یک تا دو ساعت.
-
راه افتادن روز اول
بلند شدن و راه رفتن با واکر از همان روز عمل یا صبح روز بعد، زیر نظر فیزیوتراپیست.
-
ترخیص
معمولاً پس از یک تا دو شب، همراه با برنامه دارویی و تمرین خانگی.
-
فیزیوتراپی
شش تا دوازده هفته تمرین منظم برای بازگشت دامنه حرکتی و قدرت عضلانی.
-
پیگیری
ویزیت کنترل در هفته دوم، ماه ششم و سپس سالانه برای بررسی وضعیت ایمپلنت.
دوره نقاهت و مراقبتهای بعد از درمان
بیشتر بیماران روز عمل یا صبح روز بعد با واکر راه میافتند. تا حدود دو هفته از واکر و بعد از آن تا چند هفته از عصا استفاده میشود. درد و تورم زانو تا شش هفته بهتدریج کم میشود و رانندگی معمولاً بعد از چهار تا شش هفته امکانپذیر است.
بازگشت به فعالیتهای روزمره و کار اداری معمولاً چهار تا شش هفته زمان میبرد و شکل نهایی نتیجه — یعنی حداکثر دامنه حرکتی و راه رفتن بدون لنگش — تا شش تا دوازده ماه ادامه پیدا میکند. فیزیوتراپی منظم مهمترین عامل تعیینکننده نتیجه است؛ ایمپلنت خوب با تمرین ناکافی هم نتیجه متوسطی میدهد.
پیادهروی، شنا، دوچرخه ثابت و گلف پس از بهبود کامل بلامانع است. دویدن طولانی، پرش و ورزشهای برخوردی توصیه نمیشود چون عمر ایمپلنت را کوتاه میکند.
سوالات متداول
با ایمپلنتهای امروزی و ترازبندی درست، بیش از ۹۰ درصد بیماران بعد از ۱۵ سال همچنان ایمپلنت سالمی دارند. وزن، سطح فعالیت و کیفیت جراحی مهمترین عوامل تعیینکننده هستند.
بله، در بیمارانی که وضعیت قلبی-عروقی مناسبی دارند و هر دو زانو به یک اندازه درگیر است، تعویض همزمان انجام میشود. این کار یک دوره نقاهت را حذف میکند اما نیاز به ارزیابی دقیقتر پیش از عمل دارد.
دامنه خم شدن زانو معمولاً به ۱۱۵ تا ۱۳۰ درجه میرسد که برای نشستن روی زمین در بیشتر بیماران کافی است، اما زانو زدن کامل و طولانی توصیه نمیشود.
کمتر از یک درصد. رعایت پروتکلهای اتاق عمل، آنتیبیوتیک پیشگیرانه و کنترل قند خون پیش از عمل این خطر را به حداقل میرساند.
اگر درد با دارو و فیزیوتراپی کنترل میشود یا آرتروز در مراحل ابتدایی است، درمانهای نگهدارنده و در موارد منتخب تزریق یا استئوتومی گزینه بهتری هستند.